Kaan - 2011-08-27 00:33 GMT -
Google'da olmak ya da olmamak
Sahaflar? seviyorum. ?zellikle de yapt??? i?i eski kitaplar? al?p satmak olarak g?rmeyenlerini. Toz ve eski saman k???d? kokusuna bulanm?? o d?kk?nlardan evime doldurduklar?m?n b?y?k k?sm? eski Hayat ansiklopedisi ciltleri, Milliyet ?ocuk dergileri ve B?t?n D?nya dergisinin eski say?lar?. Dergiler i?indeki reklamlar ve Hayat ansiklopedisi ciltleri i?indeki ?izimleri i?in bile ?dedi?im bedeli fazlas?yla hak etti.
Sayfalar? kar??t?r?rken B?t?n D?nya ciltlerinden birinde Amerikan edisyondan ?evrilmi? iki yaz? dikkatimi ?ekti. Birinin ba?l??? 'Fezadan ?nce kendimizi ke?fedelim'. O d?nem herkesin g?z?n? dikti?i uzayla u?ra?madan ?nce kendi zihnimizi, duygular?m?z? de?memizi sal?k veriyor. Di?eriyse sosyal g?venlik numaras?, vergi numaras?, i?yeri sicil kayd? gibi ?a?da? ya?am?n?n fi?leme teknikleri y?z?nden ad?n? unutan adam?n ?yk?s?. ?kisini de bug?ne uyarlamak m?mk?n ama 60'l? y?llarda bunlardan endi?e edenler acaba bug?n? nas?l yorumlard? daha fazla merak ediyorum.
?lkokulda ?ifrelemeye merak salm??t?m. Harflerin yerine semboller eklemek ya da harf s?ralar?n? de?i?tirerek metinler yazmaya ?al???rd?m. Sonralar? u?ra?t???m i?lerin ?o?unun ?ifreleme de?il kripto etmek oldu?unu ??rendim. Otomatik vezneler yani ATM'lerin belirdi?i g?nlere kadar g?nl?k hayat?mda ?ifre kavram?n?n yer ald??? bir durum hat?rlam?yorum. ??in ???r?ndan ??kmas? da internet d?nemine rastl?yor.
?nceleri ?ifrelerimi hat?rlamas? i?in ?zel bir yaz?l?m kullan?yordum. Firefox web taray?c?s? i?indeki kullan?c? ad? ve ?ifrelerini saklama ?zelli?i sayesinde art?k en az?ndan web i?in olanlar? kafamdan sildim. Bunu ?yle hafife almay?n ?u an o listede tam 168 ?ifre kay?tl?! (Bunu ?nternet Explorer'da yapmay?n. Yap?yorsan?z http://getir.net/x1 adresindeki yaz?l?m? ?ekip bak?n neler oluyor onlar birinin eline ge?ince).
Ayr? bir bilgisayar dosyas?nda yine kriptolanm?? halde vatanda?l?k, sicil ve vergi numaralar?m, banka hesap kodlar?m gibi ?eyler sakl?. ??in ac? yan? hepsine her an ihtiyac?m oluyor. Cep telefonumun adres defteri y?z?nden telefon numaras? belle?imi de yitirdim. En yak?n?mdakilerin telefonlar?n? bile ezbere bilmiyorum. O me?hur 'Bir ki?iyi arama hakk?n var' kli?esinde kendimi d???nemiyorum.
Teknoloji bize i?lerimizi her zaman, her yerden, daha h?zl? ve daha kolay yapabilme imk?n?n? verirken bu f?rsat? k?t?ye kullanacaklara da bu ayr?cal?klar? hediye olarak sundu. Banka ?ifrenizin ba?kas?n?n eline ge?mesiyle ba??n?za gelebilecekleri d???n?n. Bir de bunun bug?n i?in ne kadar s?radan bir olay oldu?unu.
Ekranda g?rd???m?z ?eyleri 'sanal' olarak etiketlemek zorla??yor. ??nk? ekranlar?n i?indekilerle ger?ek ya?am aras?ndaki ?izgi, kat?l?mc? say?s? ve yap?labilenler artt?k?a belirsizle?iyor. Bug?n bir s?permarket sitesinden yapt???n?z al??veri?i 'sanal' yapan nedir? ?r?nler mi, paralar m?, ba?? m?, sonu mu? Peki banka i?lemleriniz? Yaz??malar?n?z? Okuduklar?n?z? Yazd?klar?n?z? Sohbet sitelerinde ya da mesajla?ma yaz?l?mlar?nda her biri birbirinden ilgin? gerek?elerle olmad??? biri gibi davrananlar d???nda sanal bir ?ey pek yok gibi.
Bu sanal ortamda var olmak kimi zaman ger?ek d?nyadaki varl?ktan daha da ?nemli hale geliyor. Arama motorlar sanal Halemin tanr?s?, peygamberi, havarisi ve ruhani lideri gibi. Google'da olman?n ya da olmaman?n ?nemini tahmin bile edemezsiniz. En basitinden bir ?irket olarak hizmet verdi?iniz alanda Google'?n sonu?lar?nda 3. sayfada yer alman?z?n size kaybettirdiklerini d???nebiliyor musunuz? Tek mahareti ?al??t??? ?irketleri aramalarda Google'?n birinci sayfas?nda ??karmak olan ?irketler var bug?n. Ciddi de paralar al?yorlar.
Varolma sava?? kimi zaman kanl? hale de gelebiliyor. Google (ve kimi di?er arama motorlar?) pek ses vermese de kimi ?lkelere y?nelik sans?r mekanizmalar?na sahipler. O ?lkelerden yapt???n?z aramalardaki hassas sonu?lar sizden gizleniyor. Bunun en 'resmi' uygulamas? ?in'de; ki onu da bu sayfada her ayr?nt?s?yla okudunuz (Resmi a??klamas? i?in: http://getir.net/u6). 2002 y?l?nda Scientology tarikat?na y?nelik sans?r giri?imiyse unutulacak gibi de?ildi (http://getir.net/sy).
Bir de bunun tam aksine sonu?lar aras?nda ??kmamak i?in bo?u?anlar var. S?rekli sitemizin ar?ivindeki haberleri de?i?tirmek ya da silmek i?in mektuplar al?yoruz. Bir d?nem yarg?lananlar?n isimleri Google'da beraat etmi? olsalar bile o mahkeme haberiyle ??k?yor. Haberi silmek olmaz; bir nevi 'tarih yazmak' olur bu. De?i?tirmekse her zaman fayda etmiyor. ?stelik silseniz bile Google indekini g?ncelleyinceye kadar o sonu?lar ??k?yor...
?nternetle birlikte farkl? formlarda da olsa 'yaz?' ve dolay?s?yla 'kay?t' ikilisi tam anlam?yla alt?n ?a??na girdi. Nimetin de s?k?nt?n?n sebebi de budur gibime geliyor.
25.09.2006'da yay?nlanan yaz?dan...
Google'da olmak ya da olmamak
Sahaflar? seviyorum. ?zellikle de yapt??? i?i eski kitaplar? al?p satmak olarak g?rmeyenlerini. Toz ve eski saman k???d? kokusuna bulanm?? o d?kk?nlardan evime doldurduklar?m?n b?y?k k?sm? eski Hayat ansiklopedisi ciltleri, Milliyet ?ocuk dergileri ve B?t?n D?nya dergisinin eski say?lar?. Dergiler i?indeki reklamlar ve Hayat ansiklopedisi ciltleri i?indeki ?izimleri i?in bile ?dedi?im bedeli fazlas?yla hak etti.
Sayfalar? kar??t?r?rken B?t?n D?nya ciltlerinden birinde Amerikan edisyondan ?evrilmi? iki yaz? dikkatimi ?ekti. Birinin ba?l??? 'Fezadan ?nce kendimizi ke?fedelim'. O d?nem herkesin g?z?n? dikti?i uzayla u?ra?madan ?nce kendi zihnimizi, duygular?m?z? de?memizi sal?k veriyor. Di?eriyse sosyal g?venlik numaras?, vergi numaras?, i?yeri sicil kayd? gibi ?a?da? ya?am?n?n fi?leme teknikleri y?z?nden ad?n? unutan adam?n ?yk?s?. ?kisini de bug?ne uyarlamak m?mk?n ama 60'l? y?llarda bunlardan endi?e edenler acaba bug?n? nas?l yorumlard? daha fazla merak ediyorum.
?lkokulda ?ifrelemeye merak salm??t?m. Harflerin yerine semboller eklemek ya da harf s?ralar?n? de?i?tirerek metinler yazmaya ?al???rd?m. Sonralar? u?ra?t???m i?lerin ?o?unun ?ifreleme de?il kripto etmek oldu?unu ??rendim. Otomatik vezneler yani ATM'lerin belirdi?i g?nlere kadar g?nl?k hayat?mda ?ifre kavram?n?n yer ald??? bir durum hat?rlam?yorum. ??in ???r?ndan ??kmas? da internet d?nemine rastl?yor.
?nceleri ?ifrelerimi hat?rlamas? i?in ?zel bir yaz?l?m kullan?yordum. Firefox web taray?c?s? i?indeki kullan?c? ad? ve ?ifrelerini saklama ?zelli?i sayesinde art?k en az?ndan web i?in olanlar? kafamdan sildim. Bunu ?yle hafife almay?n ?u an o listede tam 168 ?ifre kay?tl?! (Bunu ?nternet Explorer'da yapmay?n. Yap?yorsan?z http://getir.net/x1 adresindeki yaz?l?m? ?ekip bak?n neler oluyor onlar birinin eline ge?ince).
Ayr? bir bilgisayar dosyas?nda yine kriptolanm?? halde vatanda?l?k, sicil ve vergi numaralar?m, banka hesap kodlar?m gibi ?eyler sakl?. ??in ac? yan? hepsine her an ihtiyac?m oluyor. Cep telefonumun adres defteri y?z?nden telefon numaras? belle?imi de yitirdim. En yak?n?mdakilerin telefonlar?n? bile ezbere bilmiyorum. O me?hur 'Bir ki?iyi arama hakk?n var' kli?esinde kendimi d???nemiyorum.
Teknoloji bize i?lerimizi her zaman, her yerden, daha h?zl? ve daha kolay yapabilme imk?n?n? verirken bu f?rsat? k?t?ye kullanacaklara da bu ayr?cal?klar? hediye olarak sundu. Banka ?ifrenizin ba?kas?n?n eline ge?mesiyle ba??n?za gelebilecekleri d???n?n. Bir de bunun bug?n i?in ne kadar s?radan bir olay oldu?unu.
Ekranda g?rd???m?z ?eyleri 'sanal' olarak etiketlemek zorla??yor. ??nk? ekranlar?n i?indekilerle ger?ek ya?am aras?ndaki ?izgi, kat?l?mc? say?s? ve yap?labilenler artt?k?a belirsizle?iyor. Bug?n bir s?permarket sitesinden yapt???n?z al??veri?i 'sanal' yapan nedir? ?r?nler mi, paralar m?, ba?? m?, sonu mu? Peki banka i?lemleriniz? Yaz??malar?n?z? Okuduklar?n?z? Yazd?klar?n?z? Sohbet sitelerinde ya da mesajla?ma yaz?l?mlar?nda her biri birbirinden ilgin? gerek?elerle olmad??? biri gibi davrananlar d???nda sanal bir ?ey pek yok gibi.
Bu sanal ortamda var olmak kimi zaman ger?ek d?nyadaki varl?ktan daha da ?nemli hale geliyor. Arama motorlar sanal Halemin tanr?s?, peygamberi, havarisi ve ruhani lideri gibi. Google'da olman?n ya da olmaman?n ?nemini tahmin bile edemezsiniz. En basitinden bir ?irket olarak hizmet verdi?iniz alanda Google'?n sonu?lar?nda 3. sayfada yer alman?z?n size kaybettirdiklerini d???nebiliyor musunuz? Tek mahareti ?al??t??? ?irketleri aramalarda Google'?n birinci sayfas?nda ??karmak olan ?irketler var bug?n. Ciddi de paralar al?yorlar.
Varolma sava?? kimi zaman kanl? hale de gelebiliyor. Google (ve kimi di?er arama motorlar?) pek ses vermese de kimi ?lkelere y?nelik sans?r mekanizmalar?na sahipler. O ?lkelerden yapt???n?z aramalardaki hassas sonu?lar sizden gizleniyor. Bunun en 'resmi' uygulamas? ?in'de; ki onu da bu sayfada her ayr?nt?s?yla okudunuz (Resmi a??klamas? i?in: http://getir.net/u6). 2002 y?l?nda Scientology tarikat?na y?nelik sans?r giri?imiyse unutulacak gibi de?ildi (http://getir.net/sy).
Bir de bunun tam aksine sonu?lar aras?nda ??kmamak i?in bo?u?anlar var. S?rekli sitemizin ar?ivindeki haberleri de?i?tirmek ya da silmek i?in mektuplar al?yoruz. Bir d?nem yarg?lananlar?n isimleri Google'da beraat etmi? olsalar bile o mahkeme haberiyle ??k?yor. Haberi silmek olmaz; bir nevi 'tarih yazmak' olur bu. De?i?tirmekse her zaman fayda etmiyor. ?stelik silseniz bile Google indekini g?ncelleyinceye kadar o sonu?lar ??k?yor...
?nternetle birlikte farkl? formlarda da olsa 'yaz?' ve dolay?s?yla 'kay?t' ikilisi tam anlam?yla alt?n ?a??na girdi. Nimetin de s?k?nt?n?n sebebi de budur gibime geliyor.
25.09.2006'da yay?nlanan yaz?dan...