Web 2.0 Nedir? Ger?ekten var m?d?r?

Bug?nlerde her yerde ayn? ?ey kar??m?za ??kmaya ba?lad? “WEB 2.0”. Peki nedir bu web 2.0? Herkes bunu tan?mlamaya ?al???yor. Baz?lar? ise varl???n? sorguluyor. ?lk olarak karar vermemiz gereken ger?ekten b?yle bir kavram var m? yok mu? 90 y?llardan bu yana geli?imi katlanarak s?rd?ren ve bir?ok insan i?in vazge?ilmez hale gelen bir internet var. ?nternet her yeri o kadar etkiledi ki i?inde bulundu?umuz ?a?a internetinde etkisiyle bili?im ?a?? tan?mlamas? yap?lmakta. ?nterneti internet yapan en ?nemli unsurlar?n ba??nda web geliyor. Art?k yeg?ne bilgi kayna??m?z k?t?phanelere ?ok g??l? bir alternatif olarak webi kullan?yoruz. H?zl?, kolay ve ?ok geni? olmas? webi ?ok g??l? yapan unsurlar.

?nterneti uzun zamand?r kullanan kullan?c?lar son zamanlarda baz? geli?meler oldu?unu fark edecektir. 2004 y?l?nda yap?lan O’Reilly ve MediaLive International taraf?nda organize edilen, web d?nyas?n?n ba??n? ?eken ?nemli ?irketlerinde (Google, Yahoo, Msn, Amazon, Ebay…) kat?ld??? konferansta webin gelece?i masaya yat?r?lm?? ve var?lan ortak g?r??te son y?llarda ya?anan geli?meler ve trendlere bir tan?m arand?. ??te tam bu noktada ortaya yeni bir kavram at?ld? “WEB 2.0”.

Asl?nda bu ortaya at?lan kavram net olarak tan?mlanmad? ve buda baz?lar?na g?re sadece kand?rmaca dan ibaret. Ancak olaya biraz daha profesyonel g?zle bakanlar i?inse b?yle bir ger?e?in varl??? ink?r edilemez. Net bir tan?mlama ortaya at?lmam??t?, ??nk? web 2.0 olarak lanse edilen baz? uygulamalar (?rn: Kazaa, Skype, ...) tam olarak bir web uygulamas? bile de?ildi.

Bence WEB 2.0’? tan?mlamak i?in onu iki b?l?mde de?erlendirmemiz daha do?ru olacakt?r. Bunlardan birincisi WEB 2.0’?n ortaya ??kmas?n? sa?layan teknolojik geli?meler(Ajax, RSS, XML, CSS ...). Di?eri ise kullan?c?lar?n bilgiye eri?mekte kullan?lan felsefede ya?anan b?y?k de?i?im.

De?i?en Bilgi Kayna??

?ncelikle bilgiye eri?imde ya?anan de?i?imi ele alacak olursak. Art?k “bilgi” son kullan?c? yani bizim i?in gidip belli ba?l? kaynaklardan elde edilir olmaktan ??karak son kullan?c?n?n da kendine ait fikirlerini ?zg?rce ortaya koydu?u bir ortam yaratm??t?r. WEB 1.0’da kullan?c?lar sadece okuyucuydu. Yani sadece bilgiyi t?keten konumda kullan?c? vard?, daha do?rusu bu kadar?na izin verilen bir kullan?c? toplulu?u vard?. Bu anlay?? WEB 2.0’da yerini tamamen t?keten kullan?c? yerine bilgiyi olu?turan bir toplulu?a b?rakmaya ba?lad?. Siteler i?erikleri sadece site sahipleri taraf?ndan belirlenmekten ??kmaya ba?lad? ve herkesin kat?l?m?na izin veren kolektif siteler ortaya ??kt?. Kullan?c?lar blog kavram?n? kabul edip, hi?bir tasar?m ve basit html komutlar?n? bile ??renmeden 3-4 dakika gibi s?re zarflar?nda kendilerine veya ?e?itli ilgilerine ait siteler olu?turmaya ba?lad?lar. Yani yeni nesil webde bilgiyi sa?layan o kadar ?o?ald? ki eskisi gibi kaynak site say?s? birka? y?zden birka? milyona ta??nd?. Eski web sadece bilgiyi almak ?zerineyken yeni nesil webde ise sadece almak de?il katk?da bulunmak bilgiyi payla?mak k?lt?r? olu?tu. Bunun en g?zel ?rne?i ise eskiden ansiklopedik bilgi i?in ?ngilizce olarak kullan?lan Britannica Online’daki sabit bir site yerine Wikipedia’y? koyabiliriz.

Wikipedia bir ba?l???n kullan?c? taraf?nda girilebilece?i ve ba?ka bir ki?i taraf?ndan de?i?tirilebilece?i gibi ?nceki y?llarda b?yle bir ?eye ihtimal bile verilmeyen bir fikre dayal? ?al??an online bir ansiklopedi. Burada kullan?c?ya duyulan radikal bir g?ven kar??m?za ??k?yor. ?yle ki siz herkese bir ?eyler yazmaya izin veriyorsunuz ve b?ylece ger?ekten muazzam bir kaynak ortaya ??k?yor. K?sa bir s?rede yaz?lan bir milyon ba?l?k ile ?ok h?zla b?y?yen bir ansiklopedi Wikipedia. ?uanda en s?k ziyaret edilen ilk 100 site aras?nda ve ?ok yak?nda ilk 10’a girmesi beklenmekte. Burada ?ne ??kan i?eri?i yaratmadaki felsefe. ?ncesine g?re 180 derecelik bir de?i?im ya?anarak ipler kullan?c?n?n eline verilmi? ve ortaya b?yle bir tablo ??km??t?r.

?zetle WEB 2.0’daki bilgi kavram? yeniden ?ekillenmi? ve art?k bilgi istenildi?i zaman, istenildi?i ortamdan, istenildi?i ?ekilde eri?ebilece?i bir hal alm??t?r. Temel anlay?? “webden ald???m?z bilginin yan?nda ona katt???m?z bilgiyle var olmak”.

Teknolojik Geli?im Olarak Web 2.0

WEB 2.0’?n alt?nda yatan felsefenin yan? s?ra birde geli?tirilen teknolojik ?zellikleri ile dikkat ?ekmekte. A?a??daki tabloda eski ve yeni trendleri kar??la?t?ral?m. Web 2.0 ilgili yaz?lan yaz?lar?n ?o?unda g?rd???m?z bir tablo.

Web 1.0 - Web 2.0
Statik bannerlar - Sitedeki i?eri?e g?re reklam g?steren Google AdSense
Ofoto gibi foto?raflar? sadece kendi kullan?m?n?z i?in saklayaca??n?z ortamlar - Milyonlarla payla?abilece?iniz Flickr
Mp3 indirmek i?in listeleri gezece?iniz bir mp3.com - ?ark? ad?n? yaz?p arama yapt???n?z Kazaa
Ansiklopedik bilgiyi arayaca??n?z yer Britannica Online - Ansiklopedik bilginin a?amal? ?ekilde olu?tu?u Wikipedia
Ki?isel web siteleri - Bloglar
Domain name i?in ak?lda kal?c? tan?mlamalar se?mek - Ak?lda kalmak ya da ?ne ??kmak i?in arama motorlar? optimizasyonlar? geli?tirmek
Sayfa g?r?nt?lenmesi - T?klamalar?n de?erlendi?i d?nem
??erik y?netim sistemleri - Herkesin bir ?eyler s?yleyebildi?i wikipedia
Klas?r yap?lar? (taxonomy) - tag yap?lar? (tagging,"folksonomy")

Bu tabloyu genel olarak ?zetleyecek olursak en ?ok g?ze ?arpan de?i?im sadece okunabilirli?in yerini hem okunur hem de herkesin katk?da bulunup kendi fikirlerini dile getirdi?i sitelere ge?i? g?r?yoruz.

• Tabloda verilen ilk ?rnekte siteleri kaplayan hareketli ve alakas?z bannerlardan kurtulup, web reklamlar? konusunda yeni ve orijinal bir anlay?? getiren Google AdSense kar??la?t?r?lm??. Eski web sitelerinin i?inden ??kan can s?k?c? reklam bannerlar?n?n yeri h?zla alan ve metin tabanl?, k???k, rahats?zl?k vermeyen ve en ?nemliside ger?ekten ne ile ilgili bir sayfada iseniz o sayfaya uygun ??kan reklamlar. Google’?n ??kard??? bu yeni reklam pazar? site sahiplerini ve ziyaret?ileri olduk?a rahatlatm??t?r.

• ?kinci ?rnekte ise sadece kendi kullan?m?m?z i?in kullan?lan resim saklama sitelerinin yerini alan Flickr tarz? siteler. Bunlardan en dikkat ?ekeni tabi ki Yahoo’nun sat?n ald??? Flickr. Bu tarz siteler sizin istedi?iniz resimleri internette yay?nlaman?za ve milyonlarca ki?inin bu foto?raflara ula?mas?na izin veren siteler. B?ylece elinizdeki resimler, kaydederken kulland???n?z anahtar s?zc?kler sayesinde bu konuda resim arayan bir ?ok ki?iye ula?mas?n? sa?lan?yor. Ayn? zamanda kendi sitenizede yerle?tirmenize izin veriyor.

• ???nc? ?rnekte verilen Mp3.Com ve Kazaa kar??la?t?rmas? kullan?c?lar?n mp3.com gibi sitelerde istedikleri mp3 dosyalar?n? aramakla vakit ge?irmekten kurtarm??t?r. Kazaa ve BitTorrent tarz? programlar sayesinde sadece belli bir kaynaktan yap?lan medya dosyalar?n?n yerini herkesin dahil oldu?u ve isteyen herkesin elindeki alb?mleri ve filmleri payla?t??? bir ortam kuran bu programlar ?ok zengin se?enekler sunmakta. En ba?ta ?e?itlilik ?ok fazla. Arad???n?z dosya ile ilgili yazd???n? bir kelime sayesinde a?a dahil olan kim var kim yoksa herkeste yap?lan bu arama sayesinde bulma sans?n?z kat kat artmakta. Bunun yan?nda belli serverlar?n kar??la?aca?? band geni?li?i ve yo?unluk gibi sorunlar ya?anm?yor. ??nk? kullan?c? dosyay? indirdi?i ki?inin ba?lant?s?n? ve ?z kaynaklar?n? kulland??? i?in serverlar sadece y?nlendirme ama?l? ?al???yor. Hatta ayn? dosya birden fazla kullan?c?dan ayn? anda belli k?s?mlar? ?ekilmesi y?ntemiyle indirme s?resi ?ok daha k?salt?labiliyor.
• Britannica Online ve Wikipedia kar??la?t?rmas?. Daha ?ncede bahsedildi?i gibi aralar?ndaki en b?y?k fark Wikipedia’da Britannica Online’n?n tersine tamamen kullan?c? denetiminde olmas?yd?.

• Ki?isel siteler ve bloglar. WEB 2.0’dan bahsederken kullan?c?n?n kendi g?r??lerini ve fikirlerini sunmas?na olanak veriyor demi?tik. Peki ki?isel siteler daha ?nceden yokmuydu. Vard? tabi? ki ama bloglar bu konuda bir ????r a?m??t?r. Bloglar?n ortaya ??kmas?yla beraber 7 den 70 e herkesin ?ok k?sa bir s?rede edindi?i bir blog sayfas? sayesinde webde yazmaya ba?lad???n? g?r?yoruz. Bloglar art?k sadece ki?isel siteler olmaktansa belli konulara veya ?irketlere ait siteler olaraktan kar??m?za ??kmaya ba?lad?.

• De?i?en web ile beraber akildakalici.com site isimleri yerini, ak?lda kalmak yerine arama motorunda ?ste ??kan kazand??? d?neme b?rakt?. Art?k ?nceden oldu?u gibi ?ok iyi d???n?lm?? ak?lda kal?c? bir site ismi d???nmeyi b?rak?p bir ?ekilde ald???n?z alan ad?n?n i?eri?inin daha iyi tan?t?lmas?n? sa?layan arama motorlar?na g?re optimize etmeniz gerekiyor.